Birçok uyuşmazlıkta artık doğrudan dava açmak mümkün değildir. Kanun, belirli uyuşmazlık türlerinde arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirmiştir. Bu aşama tamamlanmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu yazıda hangi uyuşmazlıkların kapsamda olduğu, sürecin nasıl işlediği ve tarafların dikkat etmesi gereken noktalar ele alınmıştır.
Arabuluculuk Nedir?
Arabuluculuk; tarafların, bağımsız ve tarafsız bir üçüncü kişinin yardımıyla uyuşmazlıklarını kendi iradeleriyle çözmelerini sağlayan yöntemdir. Arabulucu karar vermez; tarafların iletişim kurmasını ve çözüm üretmesini kolaylaştırır.
Süreç gizlidir. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, arabuluculuk görüşmeleri sırasında ileri sürülen görüş ve öneriler, sonradan açılacak davada delil olarak kullanılamaz.
Arabuluculuk iki şekilde gündeme gelir: ihtiyari arabuluculuk, tarafların kendi iradeleriyle başvurduğu hâldir. Dava şartı arabuluculuk ise kanunun zorunlu tuttuğu hâllerdir; bu yazının konusu ikincisidir.
Hangi Uyuşmazlıklarda Dava Şartıdır?
Dava şartı arabuluculuk kapsamı zaman içinde genişlemiştir. Başlıca alanlar şunlardır:
- İş uyuşmazlıkları: Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin, ücret alacakları ve işe iade talepleri.
- Ticari davalar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri.
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemesinin görevine giren ve belirli parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar.
- Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar: Kira bedelinin tespiti, kira alacağı ve tahliye talepleri.
- Taşınır ve taşınmazın paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklar ile ortaklığın giderilmesi talepleri.
- Komşuluk hukukundan ve kat mülkiyetinden doğan uyuşmazlıklar.
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara ilişkin rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Aynı şekilde icra takibi yoluyla yapılan tahliye ve itirazın kaldırılması talepleri de bu şarta tabi değildir.
Süreç Nasıl İşler?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir. Taraflar arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi de görevlendirilebilir.
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren tarafları ilk toplantıya davet eder. Süreç, kanunda öngörülen sürelerde tamamlanır; iş uyuşmazlıklarında bu süre daha kısa, ticari uyuşmazlıklarda daha uzundur ve zorunlu hâllerde uzatılabilir.
Toplantılar yüz yüze yapılabileceği gibi, tarafların kabulüyle çevrim içi olarak da yürütülebilir. Süreç sonunda arabulucu, anlaşma veya anlaşmama durumunu gösteren son tutanağı düzenler.
Dava Açarken Hangi Belge Gerekir?
Anlaşma sağlanamazsa, dava dilekçesine son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği eklenmelidir. Bu belge eklenmezse mahkeme, bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde de sunulmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
Toplantıya Katılmamanın Sonucu
Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
İki tarafın da katılmaması sebebiyle süreç sona ererse, sonraki davada taraflar yaptıkları yargılama giderlerini kendileri karşılar.
Bu düzenleme, arabuluculuğu şeklî bir aşama olmaktan çıkarıp taraflara gerçek bir müzakere yükümlülüğü getirmeyi amaçlar. Bu nedenle davete katılım, sonuç anlaşmayla bitmese bile önemlidir.
Anlaşma Belgesi ve İcra Edilebilirlik
Taraflar anlaşırsa, üzerinde uzlaşılan hususlar bir anlaşma belgesine bağlanır. Bu belge, tarafların ve arabulucunun imzasını taşır.
Anlaşma belgesine sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alındığında belge, ilam niteliğinde belge hâline gelir; yani ayrıca dava açmaya gerek kalmadan icraya konulabilir.
Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi bakımından ise icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılma imkânı bulunur. Bu ayrım, sürecin sonunda zaman kazandıran önemli bir ayrıntıdır.
Anlaşma sağlanan konularda dava açılamaz. Bu nedenle belgenin kapsamı ve ifadeleri dikkatle düzenlenmelidir.
Arabuluculuk Ücreti Kime Ait?
Taraflar anlaşırsa, aksi kararlaştırılmadıkça arabuluculuk ücreti eşit olarak taraflarca karşılanır. Ücret, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir.
Anlaşma sağlanamazsa, sürecin başındaki belirli bir bölüme ilişkin ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu, tarafların maliyet endişesiyle süreçten kaçınmasını önlemeyi amaçlar.
Arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlıklar hakkında ayrıntı için arabuluculuk çalışma alanımızı; iş ve kira uyuşmazlıklarının esasına ilişkin bilgiler için iş hukuku ve kira uyuşmazlıkları içeriklerimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabulucuya gitmeden dava açabilir miyim?
Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlıklarda hayır. Bu aşama tamamlanmadan açılan dava, esasa girilmeden dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Dava dilekçesine son tutanağın eklenmesi gerekir.
Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?
Geçerli mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, sonraki davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Arabuluculukta anlaşırsam sonra dava açabilir miyim?
Anlaşma sağlanan konularda dava açılamaz. Bu nedenle anlaşma belgesinin kapsamı, hangi alacakları ve talepleri kapsadığı açıkça yazılmalıdır.
Anlaşma belgesi doğrudan icraya konulabilir mi?
Anlaşma belgesine sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alındığında belge ilam niteliğinde belge hâline gelir ve icraya konulabilir. Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı belgede şerh aranmaksızın bu nitelik doğabilir.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Anlaşma hâlinde, aksi kararlaştırılmadıkça ücret taraflarca eşit olarak karşılanır. Anlaşma sağlanamazsa sürecin başındaki belirli bir bölüme ilişkin ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
İş kazasından doğan tazminat davası için arabulucuya gitmeli miyim?
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara ilişkin rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır; bu davalar doğrudan açılabilir.
Arabuluculuk Sürecinde Hukuki Destek
Arabuluculuk görüşmelerine hazırlık, anlaşma belgesinin düzenlenmesi ve süreç sonrası dava aşaması konusunda hukuki destek almak için iletişime geçebilirsiniz. Görüşmeye katılmadan önce alacak kalemlerinizin ve belgelerinizin hazırlanması, süreçten verim alınmasını sağlar.
Diğer çalışma alanları için çalışma alanları sayfasını, benzer konulardaki yazılar için makaleler bölümünü inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir; somut uyuşmazlığınız için bir avukata danışmanız önerilir.