Ticari hayatta alacağın doğması ile tahsil edilmesi çoğu zaman aynı şey değildir. Özellikle turizm bölgelerinde sezon sonunda birikmiş ödemeler, tedarikçi ilişkileri ve cari hesap uyuşmazlıkları sıkça gündeme gelir. Bu yazıda ödenmeyen bir ticari alacağın hangi sırayla ve hangi hukuki araçlarla takip edilebileceği, sürelere dikkat çekilerek anlatılmıştır.
Önce Belge: Alacağınızı Neye Dayandırıyorsunuz?
Tahsilat sürecinin sonucunu belirleyen ilk unsur, alacağın hangi belgeye dayandığıdır. Sözleşme, fatura, irsaliye, cari hesap ekstresi, teslim tutanağı, e-posta yazışmaları ve çek-senet gibi kambiyo senetleri farklı hukuki sonuçlar doğurur.
Kambiyo senedine dayanan alacaklar, kendilerine özgü ve daha hızlı işleyen bir takip yolundan yararlanır. Buna karşılık yalnız faturaya dayanan alacaklarda ispat yükü genellikle alacaklıdadır; teslimin ve hizmetin gerçekleştiğinin ayrıca ortaya konması gerekebilir.
Ticari defterler de belirli koşullarla sahibi lehine delil oluşturabilir. Defterlerin usulüne uygun tutulmuş ve açılış-kapanış onaylarının yapılmış olması bu bakımdan önemlidir.
Ticari işletmeler arasında düzenlenen faturaya, tesliminden itibaren sekiz gün içinde itiraz edilmezse fatura içeriğinin kabul edilmiş sayılacağı kabul edilir. Bu süre, hem alacaklı hem borçlu açısından kritik bir eşiktir.
İhtarname: Temerrüt ve Faizin Başlangıcı
Vadesi belirli olmayan alacaklarda borçlunun temerrüde düşmesi için kural olarak ihtar gerekir. Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname, hem temerrüt tarihini hem de faizin işlemeye başladığı anı belgelendirir.
İhtarnamede alacağın dayanağı, tutarı, ödeme için verilen süre ve ödenmemesi hâlinde başvurulacak hukuki yollar açıkça belirtilmelidir. Belirsiz ifadeler, sonradan tebligatın geçerliliği tartışmasına yol açabilir.
Vadesi belirli bir alacakta ise borçlu, vadenin dolmasıyla ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer. Bu ayrım, talep edilecek faiz tutarını doğrudan etkiler.
Dava Şartı Arabuluculuk: Atlanmaması Gereken Aşama
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu aşama tamamlanmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir.
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreci, arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırılır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.
Anlaşma sağlanırsa düzenlenen belge, icra edilebilirlik şerhi ile ilam niteliğinde belge hâline gelir; ayrıca dava açmaya gerek kalmaz. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir.
Önemli bir ayrım: icra takibi yoluna başvurmak için arabuluculuk şartı aranmaz. Yani alacaklı, doğrudan icra takibi başlatmayı da tercih edebilir. Sürecin ayrıntısı için zorunlu arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.
İcra Takibi ve İtirazla Karşılaşmak
Alacaklı, ilamsız icra takibi başlatarak borçluya ödeme emri gönderebilir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz ederse ilamsız takip kendiliğinden durur.
Bu durumda alacaklının iki seçeneği vardır: genel mahkemede itirazın iptali davası açmak veya elindeki belge kanunda sayılan nitelikteyse icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek. Belgenin niteliği, hangi yolun daha hızlı sonuç vereceğini belirler.
Kambiyo senetlerine özgü takipte ise itiraz süresi beş gündür, itiraz icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu fark, çek ve senede dayalı alacaklarda önemli bir avantaj sağlar.
İtiraz ve sonrasındaki aşamalar için icra takibine itiraz yazımızı, icra ve iflas süreçlerinin bütünü için icra ve iflas hukuku çalışma alanımızı inceleyebilirsiniz.
Ticari İşlerde Faiz ve Zamanaşımı
Ticari işlerde uygulanacak faiz, adi işlere göre farklıdır. Taraflar arasında oran kararlaştırılmamışsa ticari işlerde avans faizi oranı gündeme gelebilir; bu oran adi kanuni faize göre genellikle daha yüksektir. Sözleşmede faiz oranı kararlaştırılmışsa öncelikle o uygulanır.
Zamanaşımı bakımından genel kural on yıldır. Ancak kanunda sayılan bazı alacaklar için beş yıllık süre öngörülmüştür; kira bedelleri, faiz alacakları ve bazı iş görme sözleşmelerinden doğan alacaklar bu kapsamdadır.
Zamanaşımı, dava açılması veya icra takibi başlatılması gibi işlemlerle kesilir ve yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle alacağın takipsiz bırakıldığı uzun dönemlerde, öncelikle zamanaşımı durumunun değerlendirilmesi gerekir.
Manavgat ve Side'de Ticari Alacak Uyuşmazlıkları
Bölgedeki ticari ilişkiler, turizm takvimine bağlı olarak kendine özgü bir ritim izler. Sezon başında yapılan tedarik, sezon sonunda yapılan ödeme alışkanlığı; otel, restoran ve tedarikçi arasındaki cari hesap ilişkilerinde birikmiş bakiyeler doğurur.
Sık karşılaşılan başlıklar arasında otel devir ve kiralama sözleşmelerinden doğan alacaklar, acente ile konaklama tesisi arasındaki komisyon uyuşmazlıkları, gıda ve tekstil tedarikinde teslim edilen mal miktarına ilişkin anlaşmazlıklar yer alır.
Bu ilişkilerde en etkili koruma, uyuşmazlık çıktıktan sonra değil sözleşme aşamasında sağlanır: ödeme takvimi, gecikme faizi, teslim ve kabul usulü ile yetkili mahkeme kayıtlarının açık yazılması sonraki süreci büyük ölçüde kolaylaştırır.
Şirket ve sözleşme işleri için ticaret hukuku çalışma alanımızı inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Faturaya itiraz için ne kadar sürem var?
Ticari işletmeler arasında düzenlenen faturaya, tesliminden itibaren sekiz gün içinde itiraz edilmezse fatura içeriğinin kabul edilmiş sayılacağı kabul edilir. İtirazın ispatlanabilir bir yolla yapılması önemlidir.
Ticari alacak davası açmadan önce arabulucuya gitmeli miyim?
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Bu aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Ancak icra takibi başlatmak için bu şart aranmaz.
Doğrudan icra takibi başlatabilir miyim?
Evet. İcra takibi için arabuluculuk şartı aranmaz. Borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz ederse ilamsız takip durur; bu durumda itirazın iptali davası veya itirazın kaldırılması yoluna gidilir.
Çek veya senede dayalı alacakta süreç farklı mı işler?
Evet. Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz süresi beş gündür, itiraz icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu, alacaklı açısından önemli bir hız avantajı sağlar.
Ticari alacakta hangi faiz uygulanır?
Sözleşmede oran kararlaştırılmışsa öncelikle o uygulanır. Kararlaştırılmamışsa ticari işlerde avans faizi oranı gündeme gelebilir; bu oran adi kanuni faize göre genellikle daha yüksektir.
Ticari alacakta zamanaşımı kaç yıldır?
Genel kural on yıldır. Ancak kanunda sayılan bazı alacaklarda beş yıllık süre uygulanır; kira bedelleri, faiz alacakları ve bazı iş görme sözleşmelerinden doğan alacaklar bu kapsamdadır. Dava veya icra takibi zamanaşımını keser.
Ticari Alacak Takibinde Hukuki Destek
İhtarname hazırlanması, arabuluculuk süreci ve icra takibi konularında hukuki destek almak için iletişime geçebilirsiniz. Görüşme öncesinde sözleşme, fatura, irsaliye ve cari hesap ekstrelerinizi hazır bulundurmanız değerlendirmeyi hızlandırır.
Diğer çalışma alanları için çalışma alanları sayfasını, benzer konulardaki yazılar için makaleler bölümünü inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir; somut uyuşmazlığınız için bir avukata danışmanız önerilir.