Adli Sicil ve Arşiv Kaydı: Sabıka Kaydı Nasıl, Ne Zaman Silinir?

Ceza mahkûmiyeti infaz edildikten sonra kayıt kendiliğinden yok olmaz. Mahkûmiyet önce adli sicilden çıkarılıp arşiv kaydına alınır, arşiv kaydı ise ancak belirli sürelerin geçmesiyle silinir. İşe girişte, memuriyet başvurusunda, silah ruhsatında ve bazı meslek ruhsatlarında sorulan kayıt çoğu zaman arşiv kaydıdır. Bu yazıda adli sicil ile arşiv kaydı arasındaki farkı, silinme sürelerini, memnu hakların iadesi kararının ne işe yaradığını ve e-Devlet üzerinden nasıl başvurulacağını açıklıyoruz.

Adli Sicil Kaydı ile Arşiv Kaydı Farkı

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu iki ayrı kayıt öngörür. Adli sicil kaydı, kesinleşmiş ceza mahkûmiyetlerinin infaz süreci boyunca tutulduğu kayıttır. Ceza tamamen infaz edildiğinde bu kayıt silinir; ancak yok olmaz, arşiv kaydına alınır.

Arşiv kaydı, adli sicil belgesinde ayrı bir bölüm olarak görünür. Vatandaşın e-Devlet üzerinden aldığı belgede "adli sicil kaydı yoktur, adli sicil arşiv kaydı vardır" ifadesiyle karşılaşmasının sebebi budur. Kurumlar başvuru türüne göre bazen yalnızca adli sicili, bazen arşiv kaydını da içeren belge ister.

• Adli sicile işlenenler: hapis ve adli para cezasına ilişkin kesinleşmiş mahkûmiyetler, güvenlik tedbirleri, seçenek yaptırımlar.
• Adli sicile işlenmeyenler: disiplin cezaları, idari para cezaları, tazyik hapsi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları.
• HAGB kararları yalnızca yargı mercilerinin görebildiği ayrı bir sisteme kaydedilir; ayrıntı için HAGB rehberine bakabilirsiniz.

Beraat, düşme, kovuşturmaya yer olmadığı (takipsizlik) kararları adli sicile işlenmez. Soruşturma geçirmiş olmak tek başına sabıka kaydı oluşturmaz; kayıt için kesinleşmiş mahkûmiyet gerekir.

Adli Sicil Kaydı Ne Zaman Silinir?

Adli sicildeki bilgiler, aşağıdaki hâllerde silinerek arşiv kaydına alınır (Adli Sicil K. m.9):

• Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması.
• Ceza mahkûmiyetini gerektiren fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması.
• Genel af çıkması veya ceza mahkûmiyetinin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması.
• Kişinin ölümü.

İnfazın Tamamlanması Ne Demek?

Hapis cezasında denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme süreleri de dâhil olmak üzere cezanın tamamının bitmesi, adli para cezasında ise tutarın tamamının ödenmesi gerekir. Taksitli ödemelerde son taksit ödenmeden infaz tamamlanmış sayılmaz. Ertelenen hapis cezalarında denetim süresinin sorunsuz geçirilmesiyle ceza infaz edilmiş sayılır.

Arşiv Kaydı Ne Zaman Silinir?

Arşiv kaydının silinmesi, cezanın türüne ve memnu hakların iadesi kararı alınıp alınmadığına göre değişir (Adli Sicil K. m.12):

• Memnu hakların iadesi kararı alınmışsa: Kararın kesinleşmesinden itibaren on beş yıl geçmesiyle silinir.
• Memnu hakların iadesi kararı alınmamışsa: Cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren otuz yıl geçmesiyle silinir.
• Fiil suç olmaktan çıkarılmışsa: Kayıt tamamen silinir; süre aranmaz.
• Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucu hükmün ortadan kalkması hâlinde: kayıt silinir.
• Akıl hastalığı nedeniyle güvenlik tedbirine hükmedilmişse, tedbirin infazının tamamlanmasıyla silinir.

Neden Otuz Yıl Beklemek Gerekmiyor?

Otuz yıllık süre çok uzun olduğundan, pratikte izlenen yol memnu hakların iadesi kararı almaktır. Bu karar, hem mahkûmiyete bağlı hak yoksunluklarını kaldırır hem de arşiv kaydının silinme süresini on beş yıla indirir. Bazı hâllerde kurumlar, memnu hakların iadesi kararı bulunan kişinin kaydını engel saymaz.

Memnu Hakların İadesi (Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi)

Ceza mahkûmiyeti, kişiye bazı hak yoksunlukları getirir: memuriyete girememe, seçilme hakkının kısıtlanması, vasi veya kayyım olamama gibi. Bu yoksunlukların kaldırılması için yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı istenir (5352 sayılı Kanun m.13/A).

Karar için başvurulabilmesi şu koşullara bağlıdır: cezanın infazının tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmiş olması, bu süre içinde yeni bir kasıtlı suç işlenmemiş olması ve kişinin hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğüne kanaat getirilmesi. Ayrıca varsa kamu davasından doğan zararın giderilmiş olması aranır.

• Başvuru, hükmü veren mahkemeye veya kişinin yerleşim yeri mahkemesine dilekçeyle yapılır.
• Mahkeme kararını duruşmalı veya duruşmasız verebilir; karara karşı itiraz yolu açıktır.
• Karar kesinleştiğinde adli sicile kaydedilir ve arşiv kaydının silinme süresi on beş yıla iner.

Adli para cezasının ödenmesiyle infaz tamamlanır ve üç yıllık süre o tarihten işlemeye başlar. Taksit ödemelerinin son tarihini gösteren infaz yazısı, başvuruda dosyaya eklenmesi gereken temel belgedir.

Kayıt Silme Başvurusu Nasıl Yapılır?

Silme koşulları gerçekleştiğinde kayıt kural olarak kendiliğinden silinir. Ancak uygulamada, infazın tamamlandığı bilgisinin sisteme işlenmemesi nedeniyle kayıt görünmeye devam edebilir. Bu durumda başvuru yapılır.

• e-Devlet: Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü hizmetlerinden adli sicil belgesi alınır, kaydın durumu görülür.
• Adli Sicil Şube Müdürlüğü veya Cumhuriyet Başsavcılığı: Dilekçe ile silme talebinde bulunulur; infaz evrakı (cezanın bittiğine dair yazı, para cezası ödeme makbuzu) eklenir.
• Mahkeme: Memnu hakların iadesi talebi için ayrı dilekçe verilir.

Başvuruda Hangi Belgeler Gerekir?

Kimlik belgesi, güncel adli sicil belgesi, mahkeme kararının onaylı örneği, cezanın infaz edildiğini gösteren yazı veya ödeme makbuzu ve varsa zararın giderildiğine ilişkin belgeler gerekir. Dosyanın hangi mahkemede ve hangi esas numarasıyla görüldüğü bilinmiyorsa, UYAP Vatandaş üzerinden dosya sorgulaması yapılabilir.

İşe Girişte ve Memuriyette Kayıt Sorulması

İş başvurularında arşiv kaydı istenmesi yaygındır. Ancak işveren, işin niteliğiyle bağlantısı olmayan sabıka bilgisini talep edemez ve bu bilgi kişisel veri olarak korunur. Kamu görevine girişte ise ilgili kanun ve yönetmelikler hangi suçların engel oluşturduğunu ayrıca belirler.

Devlet Memurları Kanunu bakımından kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile belirli suçlardan mahkûmiyet memuriyete engeldir. Bu engelin kalkması için çoğu zaman memnu hakların iadesi kararı gerekir.

• Arşiv kaydı bulunması her başvuruda otomatik ret sebebi değildir; suçun türü ve mevzuattaki karşılığı belirleyicidir.
• Silah ruhsatı, özel güvenlik görevlisi ve bazı meslek ruhsatlarında arşiv kaydı ayrıca değerlendirilir.
• HAGB kararı adli sicile işlenmediğinden e-Devlet belgesinde görünmez; ancak yeni bir soruşturmada yargı mercileri tarafından görülebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Cezam bitti ama sabıka kaydım duruyor, neden?

İnfaz tamamlandığında adli sicil kaydı silinir ancak kayıt yok olmaz, arşiv kaydına alınır. Arşiv kaydı memnu hakların iadesi varsa on beş, yoksa otuz yıl sonra silinir. Sistemde infaz bilgisi işlenmemişse başvuru ile düzeltilebilir.

Arşiv kaydı kaç yılda silinir?

Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa kararın kesinleşmesinden itibaren on beş yıl, alınmamışsa infazın tamamlanmasından itibaren otuz yıl sonra silinir. Fiil suç olmaktan çıkarılmışsa süre aranmadan silinir.

Memnu hakların iadesi için ne zaman başvurabilirim?

Cezanın infazının tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmesi, bu sürede kasıtlı yeni bir suç işlenmemiş olması ve varsa zararın giderilmiş olması gerekir. Başvuru hükmü veren mahkemeye veya yerleşim yeri mahkemesine yapılır.

HAGB kararı sabıka kaydında görünür mü?

Hayır. HAGB kararları adli sicile işlenmez, yalnızca yargı mercilerinin erişebildiği ayrı bir sisteme kaydedilir. Denetim süresi sorunsuz tamamlanıp dava düşünce bu kayıt da silinir.

Beraat ettim, kayıt kalır mı?

Hayır. Beraat, düşme ve takipsizlik kararları adli sicile işlenmez. Yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyetler kayda geçer.

İşveren sabıka kaydı isteyebilir mi?

İşin niteliğiyle bağlantılı olduğu ölçüde isteyebilir; bu bilgi kişisel veridir ve amaç dışında kullanılamaz. Kamu görevine girişte ise hangi mahkûmiyetlerin engel oluşturduğu ilgili mevzuatta ayrıca düzenlenir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir; somut uyuşmazlığınız için bir avukata danışmanız önerilir.